De kracht van de visuele eerste indruk

Foto van een oog, gemaakt door Daniil Kuzelev

Dit tweede deel van de vierdelige serie ‘Waarom visualiseren we data’ richt zich op de kracht van de eerste indruk. Hoe kun je met fraaie, indrukwekkende visualisaties de aandacht trekken van de kijker, om hem of haar op weg te krijgen naar het begrijpen van de data? Lees hier het eerste deel van de serie.

Waarom je een sterke eerste indruk nodig hebt

Als het over eerste indrukken gaat, moet ik altijd denken aan het boek ‘Blink: The Power of Thinking Without Thinking’ van Malcolm Gladwell. Daarin verhaalt hij over hoe je onderbewustzijn zowel voor je als tegen je kan werken. In een oogopslag zijn mensen in staat complexe zaken te beoordelen. Uit die eerste indruk halen we ongelooflijk veel informatie. Dat is zeker niet altijd de juiste informatie, maar er schuilt wel een les in. We doen er in de communicatie van data en informatie in veel gevallen geen goed aan om genoegen te nemen met een slechte eerste indruk. Zeker in het digitale landschap, waar afleiding en een overvloed aan andere indrukken op de loer liggen.

Als we datavisualisatie willen gebruiken om te communiceren met de ontvanger, moeten we oog hebben (snap je ‘m?) voor  de kracht van het visuele.

Visuele prikkels spreken tot de verbeelding

Naar mijn mening zijn er meerdere redenen waarom het creëren van een aantrekkelijk ontwerp voor een datavisualisatie essentieel is.

  1. Mensen verwerken visuele informatie vele malen sneller dan andere soorten informatie. Zo is al langer bekend uit onderzoek dat presentaties met visuele hulpmiddelen tot wel 43% overtuigender zijn dan presentaties zonder. Bovendien kunnen je hersenen zelfs binnen slechts 13 milliseconden de concepten op afbeeldingen verwerken.
  2. Sommige mensen zijn visueel ingesteld. Hoewel datavisualisatie voor iedereen nuttig kan zijn om verbanden sneller en beter bloot te leggen dan andere vormen van communicatie, is het bijzonder effectief voor zij die vooral visueel leren.
  3. Aantrekkelijke datavisualisatie is en blijft in de ogen van veel mensen gaaf en nieuw. Waarom niet inspelen op die positieve associatie? Zo zijn we beter in staat om de aandacht te trekken en te zorgen dat de informatie daadwerkelijk overkomt.

De rol van visualisatieontwerp

Helder: het is belangrijk om te zorgen voor een aantrekkelijk ontwerp van datavisualisaties. Maar het maakt nogal uit wat je hoopt te bereiken met je visualisatie. In mijn eerdere blog ‘Waarom visualiseren we data‘ hadden we het over 3 hoofddoelen van visualisatie: de aandacht trekken, de data transformeren tot informatie (begrip), en het veranderen van gedrag. Alle drie de factoren spelen een rol in iedere visualisatie, maar de mate waarin verschilt. In zakelijke dashboards en rapporten ligt de nadruk vaak veel meer op het begrip van de informatie en de mogelijke acties die daaruit voort moeten komen. Dat betekent dat het ontwerp ondergeschikt is aan de functie.

Dashboards die bedoeld zijn voor een zakelijk publiek draaien vaak om overzicht, contrast, en begrip.

Screenshot van een salesdashboard

In journalistieke verhalen en digitale jaarverslagen ligt de nadruk echter veel meer op de presentatie en het aantrekkelijk maken van de content. Een mooi voorbeeld van een journalistiek artikel dat met behulp van datavisualisatie zowel onmiddellijk je aandacht trekt als je veel informatie weet over te brengen, is dit verslag van de stemverdeling in de Amerikaanse Presidentsverkiezingen van 2016 van de Washington Post.

Visualisatie van de stemverdeling in de Amerikaanse Predidentsverkiezingen van 2016.
Visualisatie van de stemverdeling in de Amerikaanse Presidentsverkiezingen van 2016, gemaakt door de Washington Post.

Een goed voorbeeld waarin de focus ligt op het overbrengen van een idee en een gevoel is deze visualisatie van het Japanse concept Ikigai van Information is Beautiful (bekijk ook meer van hun werk, veel ervan is geweldig). In deze ene visualisatie wordt een heel concept op je overgebracht. Dat lukt door gebruik te maken van een variant op de veelgebruikte Venn-diagram, die voor veel mensen tot de verbeelding spreekt. Bovendien trekt het je aandacht direct door de gebruikte vormen en kleuren.

Visualisatie van het Japanse concept Ikigai

Visualisatie van het concept Ikigai, uitgevoerd door David McCandless van Information is Beautiful.

Onderschat de waarde van ontwerp niet

De focus bij Blue Side ligt in veel gevallen op het maken van zakelijke dashboards en rapportages. Het is daardoor gemakkelijk om het ontwerp van een visualisatie puur als een functioneel en ondergeschikt aspect te zien, maar niets is minder waar. De nadruk moet liggen op het overbrengen van informatie, maar ik geloof er heilig in dat de kracht van goede visualisatie juist ligt in een combinatie van de eerdergenoemde factoren: aandacht, begrip, en gedrag.

Ontwerp voor Business Intelligence dashboards is subtieler en minder schreeuwerig dan dat van bijvoorbeeld een infographic. Desondanks zijn de ontwerpdetails juist essentieel voor de kwaliteit. Denk aan de juiste kleurenbalans, het begeleiden van de kijker naar de onderdelen die het belangrijkst zijn, en het creëren van structuur en overzicht. Als we verder kijken dan dashboards en ook denken aan verschillende soorten digitale rapportages, dan zou ik zelfs durven stellen dat de presentatie veel belangrijker is dan de andere factoren. Dat soort rapportages probeert juist ook positieve gevoelens op te wekken, naast dat er informatie wordt overgebracht. Het is eerst marketing, en dan communicatie.

Data begrijpelijk maken

In het volgende en derde deel van deze serie bekijken we op welke 3 manieren je datavisualisatie kunt gebruiken om data begrijpelijk te maken. En zoals altijd, als je het tot hier hebt gered en je wilt graag laten horen hoe jij erover denkt, e-mail me op [email protected] of stuur me een berichtje via LinkedIN.