Waarom visualiseren we data?

Handen omhoog: wie heeft er nog nooit grafieken of andere datavisualisaties in een zakelijke presentatie of rapportage gezien?

[Welgeteld nul handen gaan de lucht in en een ijzige stilte volgt…]

Dat dacht ik wel. Uiteraard is er niemand die verwachtte dat deze denkbeeldige oefening een andere uitkomst zou hebben. Het visualiseren van data is zo gewoon voor organisaties, dat we soms vergeten wat we ermee proberen te bereiken. Daarom vind ik het interessant om ons af te vragen: waarom is dat eigenlijk zo? Waarom maken we gebruik van grafieken en andere datavisualisaties? En hoe komt het dat de hoeveelheid slaapverwekkende verslagen, rapportages en presentaties die ieder van ons gezien heeft niet meer te tellen is?

Dus, laten we een poging wagen de vraag te beantwoorden waarom we eigenlijk ook alweer gebruik maken van datavisualisatie.

De drie principes van datavisualisatie

Ik houd deze drie principes in gedachten bij het creëren van onze producten:

  1. Aandacht en attractiviteit: het inzetten van een aantrekkelijk ontwerp om de aandacht te trekken en een goede eerste indruk te maken.
  2. Begrip: de brondata transformeren tot informatie voor de ontvanger.
  3. Indruk en gedrag: het creëren van een blijvende indruk en het veranderen van perceptie of gedrag.

Je kunt deze drie principes ook als verschillende stappen zien. Pas als de persoon die de visualisatie ziet succesvol alle drie de stappen heeft doorlopen, hebben we de informatie overgebracht en daadwerkelijk gecommuniceerd.

Stap 1: trek de aandacht met attractief ontwerp

Iedere dag worden we overstelpt met informatie. Dat zorgt voor een information overload, met de nodige gevolgen. We zijn slechter in staat ons te concentreren en ervaren minder de daadwerkelijke diepgang en betekenis van wat we voor ons hebben. Die invloed is ook aanwezig als jij, je collega’s en je klanten een dashboard of rapportage doornemen. Het uiteindelijke doel is om de boodschap of resultaten uit je dashboard of rapportage effectief over te brengen, maar dat kan niet voordat je iemands aandacht hebt getrokken. Je creëert pas interesse als je opvalt, en dat kan het snelst door een aantrekkelijk en prikkelend ontwerp te gebruiken om een positieve eerste indruk op te wekken.

Stap 2: maak data begrijpelijk

Iemands aandacht verkrijgen is moeilijk, maar iemands aandacht verliezen is zo gebeurd. De remedie: een interessant verhaal vertellen. Zaak dus om datavisualisatie te gebruiken om de verborgen inzichten uit de data in beeld te brengen.

Een goed dashboard is als een enerverende verkenningstocht of rondleiding door je eigen dorp of stad: je weet in principe waar je bent, maar je leert op nieuwe manieren kijken naar je omgeving en wordt met subtiele instructies in de juiste richting gewezen. Met visualisatie vertellen we het verhaal dat in de data verborgen ligt. En dat doen we op zo’n manier dat er geen verwarring kan bestaan over de betekenis.

Stap 3: overtuig

Begrijpen is iets heel anders dan ervaren. Als mens ben je in staat om rationeel te volgen wat je verteld wordt, zonder daadwerkelijk overtuigd te raken van wat je hoort of ziet. In de zakelijke context heeft datavisualisatie vrijwel altijd het doel om te bewijzen en te overtuigen. Bewijzen dat er mooie resultaten geboekt zijn en de daaruit voortvloeiende overtuiging dat ik dit project vooral opnieuw moet financieren. Of bewijzen dat er een probleem is binnen mijn afdeling en de overtuiging creëren dat ik daar echt iets aan moet veranderen.

Je kunt gedrag (je eigen of dat van anderen) pas beïnvloeden als je in staat bent om te overtuigen. Overtuigende datavisualisatie, zeker in dashboards en rapportages, is het product van attractief en aandachtstrekkend ontwerp en doelgerichte, begrijpelijke weergave van informatie.

Van aandacht naar inzichten

Als datavisualisatie goed wordt ingezet, is het een enorm krachtig middel om inzichten en overtuiging te communiceren met de ontvanger. Een goed voorbeeld van een visualisatie die dat bereikt is de geanimeerde grafiek van Periscopic over het aantal doden door toedoen van geweren in de VS in 2013. Uiteraard een voorbeeld dat niet raakt aan de gemiddelde zakelijke context zoals we hierboven bespreken, maar de principes blijven overeind.

Visualisatie van het aantal doden door toedoen van geweren in de VS in 2013.

In het volgende en tweede deel van deze reeks gaan we dieper in op het trekken en vasthouden van de aandacht, waarom dat belangrijk is en hoe wij dat doen in onze dashboards en rapportages.

Mocht je voor die tijd al vragen hebben of me simpelweg willen vertellen dat je dit totaal anders ziet, stuur vooral even een berichtje naar [email protected] of via LinkedIN.